Pomiary grubości i bicia zębów ślimaka

Grubość zębów można albo mierzyć, albo tylko sprawdzać, czy zawiera się w polu tolerancji. I w jednym, i w drugim przypadku rozumie się, że chodzi o grubość zębów na pewnej określonej powierzchni, zazwyczaj na powierzchni podziałowej. Zagadnienie można jednak odwrócić i potraktować w podobny sposób jak pomiar czy sprawdzanie gwintu. Jeśli bowiem przyjmuje się, podobnie jak w gwintach, że powierzchnią podziałową jest nie powierzchnia idealnego walca, ale powierzchnia, na której zachowany jest określony stosunek grubości zęba do grubości wrębu (1 : 1 lub inny), to wtedy mierząc grubość zęba określa się wymiar powierzchni podziałowej. Przeprowadzając pomiar w kilku miejscach określić można błędy kształtu tej powierzchni, a więc przede wszystkim jej mimośrodowość w stosunku do głównej bazy pomiarowej. W przypadku ślimaków główną bazą są nakiełki albo powierzchnie czopów łożyskowych, w przypadku zaś śłimaków nasadzanych - oś otworu.

Na ogół jednak biorąc, śłimaków nie mierzy się tak jak śruby. Nie mówi się więc o pomiarze średnicy podziałowej, ale o pomiarze grubości zęba. Tym niemniej sama technika pomiaru grubości zęba w ślimakach jest często identyczna z techniką pomiaru średnicy podziałowej gwintu. Ogólnie można powiedzieć, że metody pomiaru grubości zębów ślimaków są albo i len tyczne z metodami pomiaru grubości zębów kół zębatych, albo z metodami pomiaru średnicy podziałowej gwintu śrub.

Grubość zęba ślimaka w przekroju normalnym można mierzyć suwmiarką modułową. Wielkości potrzebne do tego pomiaru hal oraz snl oblicza się ze wzorów podanych w tabl. 60 lub w rozdziale II. Pomiar-suwmiarką modułową nie jest jednak zbyt dokładny. Składa się na to cały szereg przyczyn. Przede wszystkim szczęki suwmiarki stykają się z bokami zębów na samej tylko krawędzi, co grozi ich szybkim zużyciem. Zużycie zaś szczęk wpływa ujemnie na dokładność pomiaru, względnie wymaga częstego przewzorowywania suwmiarki. Ponadto bazą w pomiarze suwmiarką modułową jest powierzchnia wierzchołków ślimaka, co wymaga albo dokładnego jej wykonania, albo zmierzenia jej średnicy i skorygowania pomiarowej wysokości zęba.

Pomiar grubości zębów

Podobne wady co suwmiarka modułowa mają również sprawdziany typu dostawnego. Dodatkową wadą tego rodzaju sprawdzianów jest to, że wysokość pomiarowa zęba nie jest nastawialna, a więc nie można jej skorygować, jeśli zachodzi tego potrzeba.

Ze względu na śrubowy kształt zębów ślimaka szerokie zastosowanie w pomiarach grubości zęba znajdują wałeczki lub kulki pomiarowe, albo specjalne końcówki (najczęściej kuliste lub stożkowe).

Stosując wałeczki pomiarowe postępować można podobnie jak przy pomiarze gwintu. Jeżeli zastosuje się trzy wałeczki, wówczas mierzy się wymiar M, stanowiący odległość skrajnych tworzących powierzchni wałeczków i na jego podstawie można obliczyć grubość zęba. Zamiast trzech wałeczków można użyć tylko dwóch. Wówczas, jak pokazano na rysunku, mierzy się wymiar od skrajnych tworzących powierzchni wałeczków do przeciwległej tworzącej czopa ślimakowego. Jest to również pomiar metodą pośrednią i od poprzedniego sposobu pomiaru różni się tylko tym, że dodatkowo wymaga pomiaru średnicy czopa. Jeżeli natomiast mierzony ślimak umieści się w kłach, to dla dokonania pomiaru grubości zęba wystarczy tylko jeden wałeczek. Wówczas, jak widać na rysunku, mierzy się odległość skrajnej tworzącej powierzchni wałeczka od osi ślimaka. Znając zaś wynik pomiaru można drogą odpowiednich przeliczeń określić również i grubość zębów.

Pomiar zębów metodą 2 wałeczów


Ten ostatni sposób pomiaru jest szczególnie rozpowszechniony w przyrządach uniwersalnych, które służą do pomiaru różnych parametrów uzębienia ślimaka, a nie tylko grubości. Nieraz zamiast wałeczka stosuje się w tych przyrządach kulkę pomiarową. Rysunek ten przedstawia pomiar grubości zęba na przyrządzie, którego ogólny widok podany został na rysunku.

Obok wymienionych przyrządów spotyka się również takie, w których końcówka pomiarowa ma od razu odpowiedni kształt i wielkość, wobec czego stosowanie dodatkowej kulki czy wałeczka jest zbędne. Pomiar odbywa się na przyrządzie, którego ogólny widok przedstawiono na ryunku.

Grubość zębów w ślimakach można również sprawdzać za pomocą sprawdzianów podobnie jak średnicę podziałową gwintu. Przykładem może być sprawdzian; czujnikowy pokazany na ryunku. Ma on jedną końcówkę stałą, a drugą ruchomą, która wywołuje wychylenia czujnika. Trzecia końcówka stanowi opór ograniczający ruch sprawdzianu i ułatwiający pomiar. Pomiar polega na odczytaniu wychylenia czujnika w chwili, gdy odległość między końcówką stałą i końcówką ruchomą-jest największa. Końcówki sprawdzianu powinny mieć kształt jak najbardziej dostosowany do zarysu zębów ślimaka. Może to być na przykład kształt stożka o kącie: pochylenia tworzącej równym kątowi zarysu normalnego.

Czujnikowe lub mikrometryczne metody pomiaru grubości zęba przy użyciu wałeczków, kulek pomiarowych lub specjalnych końcówek, sa znacznie dokładniejsze aniżeli pomiaru suwmiarką modułową albo sprawdzianem dostawnym. Jedyną ich wadą jest to, że nie jest to pomiar bezpośredni. Przy nastawianiu więc czujnika na zero trzeba się uciec albo do wzorca (wzorcowy ślimak), lub do przeliczeń.

Średnicę wałeczków lub kulki pomiarowej dobiera się zwykle tak. aby ich punkty styku z powierzchnią zębów znajdowały się na walcu podziałowym. Z warunku tego określa się średnicę wałeczka lub kulki. Wzór najłatwiej jest wyprowadzić dla ślimaków ewolwentowych. Nie narusza to jednak w niczym jego ogólnego charakteru. W każdy bowiem zarys prostoliniowy lub stożkopochodny można wpisać zarys ewolwentowy styczny do niego na walcu podziałowym. A zatem wzory wyprowadzone dla ślimaka ewolwentowego słuszne są i dla innych ślimaków.

Drukuj