Wymagania bhp w zakresie konstrukcji obrabiarek

Racjonalne kształty zewnętrzne.
Zewnętrzne kształty obrabiarki powstałe w wyniku wzajemnego rozmieszczenia i powiązania zespołów korpusowych, uwarunkowane są spełnieniem wymagań funkcjonalnych, bezpieczeństwa i higieny pracy, ergonomicznych i estetycznych. Z punktu widzenia bhp wymaga się, aby układ zespołów korpusowych obrabiarki był przejrzysty, z minimalną liczbą załamań i trudno dostępnych z zewnątrz miejsc. Podstawowym warunkiem jest osłonięcie elementów napędowych (przekładni zębatych, łańcuchowych, pasowych itp.). Współczesne obrabiarki, łącząc w sobie przy skomplikowanych zadaniach funkcjonalnych prostotę, harmonię i piękno formy zewnętrznej, tworzą stanowiska, przy których praca staje się przyjemna dla człowieka.

Osłony.
Osłony stosowane w obrabiarkach można podzielić na trzy główne grupy: osłony przekładni mechanicznych, osłony wirujących narzędzi i uchwytów, osłony odgradzające strefę skrawania.
Osłony przekładni mechanicznych mogą być stałe i otwierane. Osłony powinny być dostatecznie sztywne, możliwie lekkie i mocno przytwierdzone do korpusu obrabiarki. Zewnętrzną powierzchnię osłony maluje się na kolor obrabiarki, natomiast powierzchnia wewnętrzna powinna być pomalowana na kolor czerwony, sygnalizujący niebezpieczeństwo pracy przy otwartej osłonie.
Osłony wirujących narzędzi i uchwytów stosuje się w tych przypadkach, gdy istnieje niebezpieczeństwo okaleczenia obsługi przez ostrze narzędzia (np. szybkoobrotowe głowice frezowe, piły tarczowe i piły taśmowe) albo na skutek rozerwania się narzędzia (dotyczy to w pierwszym rzędzie ściernic). Osłony narzędzi i uchwytów utrudniają obserwację procesów skrawania i wymianę narzędzi, dlatego oprócz wymienionych wyżej przypadków w obrabiarkach obsługiwanych ręcznie stosowane są niechętnie.

Osłony odgradzające strefę skrawania mają na celu zabezpieczenie obsługi przed odpryskami wiórów i rozbryzgiem cieczy smarująco-chłodzącej. Oprócz tego spełniają również rolę zabezpieczeń chroniących obsługę przed nieuważnym zetknięciem się z pracującymi narzędziami. Stosowane są w wysokowydajnych obrabiarkach automatycznych. Zalecane jest blokowanie zamykania Osłon z urządzeniami uruchamiającymi obrabiarkę, aby uniemożliwić jej pracę przy otwartej osłonie. Jako materiały na osłony stosuje się stalową blachę albo polimetakrylany (pleksi-glas).

Zabezpieczenia.
mają chronić obrabiarkę przed uszkodzeniami spowodowanymi zużyciem odpowiedzialnych elementów lub zniszczeniem wskutek przypadkowego przekroczenia granicznych parametrów pracy, co może stwarzać również niebezpieczeństwo* dla zdrowia obsługujących obrabiarkę osób.

Do najważniejszych zabezpieczeń w obrabiarkach należą:
a) zabezpieczenia przed opadnięciem przesuwnych pionowo zespołów (wskutek ścięcia gwintu nakrętki), wyskoczeniem stołów z prowadnic (np. w strugarkach wzdłużnych z napędem zębatkowym) i in.;
b) zabezpieczenia przed przeciążeniem (sprzęgła przeciążeniowe, zawory bezpieczeństwa, przekaźniki ciśnieniowe, cieplne, prędkościowe i in.;
c) urządzenia zabezpieczające uchwyty przed samoodkręcaniem się (np. przy hamowaniu lub zmianie kierunku obrotów) i przed zmniejszeniem siły zacisku podczas pracy, co grozi wyrwaniem przedmiotu ze szczęk;
d) blokady uniemożliwiające równoczesne włączenie ruchów i czynności kolidujących ze sobą albo czynności uwarunkowanych przepisami bhp, np. uniemożliwienie włączenia napędu wrzeciona zanim nie zostaną zaciśnięte szczęki uchwytu (z wyjątkiem uchwytów zaciskanych ręcznie).

Obsługa i sterowanie.
Konstrukcja obrabiarki, spełniając wszystkie wymagania skutecznego działania, powinna równocześnie uwzględniać stałe współdziałanie z nią organizmu żywego — człowieka. Dotyczy to w szczególności elementów obsługi i sterowania, których kształty, wymiary i rozmieszczenie powinny być dostosowane do psychofizycznych możliwości człowieka (wymiarów ciała ludzkiego, możliwości operacyjnych, reakcji myślowych, odruchów i zdolności spostrzegania).

Rozmieszczenie elementów obsługi i sterowania powinno być dogodne, umożliwiające łatwe manipulowanie nimi. Konstrukcja dźwigni przełączających i rękojeści powinna wykluczać przypadkowe przełączenie ich w czasie pracy obrabiarki, a pokrętła szybkich przesuwów (n > 30 obr/min) nie powinny się obracać przy włączonym przesuwie mechanicznym. Często wykorzystywane elementy obsługi i sterowania umieszcza się na wysokości 750-1600mm od podstawy obrabiarki przy obsłudze w pozycji stojącej i 600-1000mm przy obsłudze w pozycji siedzącej. Przy większych wysokościach miejsca obsługi powinny być wykonane w postaci podestów lub ruchomych pomostów zabezpieczonych barierkami. Przemieszczenia końca dźwigni przełączających nie powinny być większe od 300 mm przy obsłudze w pozycji stojącej i od 200 mm przy obsłudze w pozycji siedzącej. Jeżeli obrabiarka musi być obsługiwana z różnych stron, konieczne jest dublowanie najważniejszych elementów sterujących, a każde miejsce obsługi powinno być wyposażone w wyłącznik awaryjny do odłączenia w nagłych wypadkach silników od sieci zasilającej (łącznie z zahamowaniem).

Zakładanie i zdejmowanie przedmiotów obrabianych.
Uwzględnienie tego bardzo ważnego czynnika w konstrukcji obrabiarki wiąże się z zapewnieniem dogodnego zakładania i zdejmowania obrabianych przedmiotów i w wielu przypadkach, zwłaszcza przy dużym ciężarze przedmiotów, wywiera decydujący wpływ na układ konstrukcyjny obrabiarki( np. strugarki jednostojakowe, tokarki karuzelowe z przesuwnym stołem albo stojakiem). Jeżeli założenia projektowanej obrabiarki przewidują możliwość pracy automatycznej, pojedynczo lub w linii obrabiarkowej, należy przewidzieć w konstrukcji odpowiednie powierzchnie przyłączeniowe do zainstalowania podajnika.

Ze względu na wysiłek fizyczny obsługującego obrabiarkę robotnika ciężar przedmiotów zakładanych ręcznie nie powinien przekraczać 16-20kG. Przy większych ciężarach należy stosować urządzenia podnośnikowe, ułatwiające podniesienie, ustawienie i zdjęcie przedmiotów, przyrządów i ciężkich narzędzi. Na ogół przewiduje się zastosowanie do tego celu urządzeń podnośnikowych, którymi powinien dysponować każdy dobrze wyposażony zakład obróbki mechanicznej. Jednakże w dużej liczbie przypadków konieczne jest zaprojektowanie i wykonanie razem z obrabiarką specjalnego podajnika.

Oświetlenie.
Obrabiarki powinny być wyposażone w źródła światła zapewniające oświetlenie miejscowe. Brak oświetlenia miejscowego dopuszcza się jedynie w przypadkach uzasadnionych. Napięcie zasilania źródeł światła nie może być większe od 60 V. Do obniżenia napięcia stosuje się transformatory. Natężenie oświetlenia ustala się zgodnie z PN/E-02030.

Ograniczenie poziomu szumów.
Szumy o nadmiernym natężeniu zmniejszają sprawność psychiczną człowieka, a przy długotrwałym oddziaływaniu wywierają szkodliwy wpływ na organizm ludzki.
Poziom szumów zależy w głównej mierze od jakości wykonania i montażu szybkobieżnych elementów obrabiarki (kół zębatych, łożysk tocznych, przekładni łańcuchowych i in.). Konstruktor może wpływać na zmniejszenie szumu wytwarzanego przez obrabiarkę nie tylko przez stawianie uzasadnionych wymagań jakościowych producentowi, ale również przez stosowanie właściwych rozwiązań elementów i zespołów, które mogą być źródłami fal akustycznych.

Transport, demontaż i montaż.
W konstrukcji obrabiarki i podstawowych jej zespołów należy przewidzieć odpowiednie otwory, zaczepy, ewent. śruby z uszami dla zapewnienia bezpiecznego transportu. Konstrukcja poszczególnych zespołów, zwłaszcza korpusowych, powinna umożliwiać łatwy i bezpieczny montaż i demontaż.

Drukuj